ئایە مانگ لەتبووە لەڕاستی دا؟ ئایە ئەم ڕووداو گەورە تەنها ٥هاوڵی پەیامبەر گێراویتانەوە؟ ئایە لەهیچ کتێبکی مێژوو تر جگە لە مسولمانان هاتووە کەمانگ لەتبووە؟

ئێمە لێردە وەڵامی ئەم بێباورە کاڵ فامانە دەدەینەوە کە هاتوونە دەلێن مانگ لەت نەبووە بۆ ئەمەش چەند خالێک دەخەنە ڕوو وەک بەڵگە

۱-باسی ئەوەدەکا فەرموودەکە لاوازە و بەهێز نیە بەوەی کە ئەم ڕووداوە گەورە تەنها ٥ کەس فەرموودەکەی گێراوەتەوە
کە بریتین لە

۱-عبدالله کوری عمر:
۲-انس بن مالک
۳-عبدالله بن عباس
٤-عبدالله بن مسعود
٥-جوبەیری کوری موطعەم

دەربارەی ئەمانە دەلێ
عبداللەی کوری عمر لەم کاتەی مانگ لەت بووە منداڵێکی بچووک بووە ناکرێ ئێمە باور بەمنداڵێکی وا بچووک بکەین بۆ بابەتێکی ئاوا گەورە وە لەگێرداوەکە نالێت من بنیومە دەلێ مانگ لەت بوو لەسەر دەمی پەیامبەر کەواتە خۆی هەر نەیبینە وەکەسیش نییە شاهێد بێ لەسەری وەک پاڵپشتی بۆ ئەم قسەیە ،
وەدەربارەی انس بن مالک دەلێ لەم کاتەی کە مانگ لەت بووە تەنها ٤ساڵ بووە چۆن چۆنی دەکرێ قسە لەمنداڵێکی ئاوا وەرگرین،
وە دەلێ عبدالله بن عباس هەر لەدایک نەبووە کە ئەم ڕووداوە رووی داوە، وە دەلێ جوبەیر کوری موطعەم پارە و بەرتیلی پێدراوە کە بێدەنگ بێ لەم بابەتە وە لەسەر ئیسلام ،وە لەسەر عبدالله بن مسعود دەلێ درۆی کردووە چونکە ئەو دەلێت مانگ لە مینی لەت بووە کەچی مانگ لە لە شاری مەککە لەتبووە.

۲-دەلێ چۆن دەبێ ئەوکەسانەی لەسەردەمی ئەوە بووبن کە مانگ لەت بووە کەچی باوریشی پێنکەن واتا باور بەپەیامبەر کەواتە ئەم ڕووداوەهەر ڕووی نەداوە

۳-دەلێ ۱۰۰ساڵ ترح بۆ مسولمانان کە لە هیچ کتێبێکی مێژوویی جگە لە مسولمانان نەهاتووە بڵێ لەو کاتە مانگ لەتبووە

٤-دەلێ ابن کسیر لەتەفسیرەکەی ووتیەتی کەمانگ لەت نەبووە وە کۆدەنگی زانایانی لەسەرە

بەرێزان ئەم چەند خاڵەی باسمان لێوەکرد قسەی بێباورەکە بوو وەک خۆی ئینجا ئەم قسانە هەر هی خۆشی نییە بەڵکو هەموو قسەکانی هی اخ رشد کە کەسێکی مسحیە گومان لەسەر ئیسلام دروست دەکات لەبەرنامەکەی تایبەت بەخۆی لەژمارە(۹۲)دا هەر ئەم قسانە دەکا،

سەرەتا پێش بێینە سەر وەڵامەکان لێرەدا تیشێک دەخەینەسەر بابەتەکە
پەروەردیگار لە سورەتی القمر ئایەتی ۱ تا ٤ باسی ئەم بابەتە دەکا و دەفەرمووێ

[اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ (1)
وَإِن يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ (2)وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ ۚ وَكُلُّ أَمْرٍ مُّسْتَقِرٌّ(3)]

واتا ( ڕۆژی قیامەت نزیك بۆتەوە، مانگیش لەتبوو ،
{وإن يروا آية يعرضوا} وە ئەگەر هەر بەڵگەو نیشانەیەك ببینن كە: بەڵگە بێ لەسەرڕاستی یپێغەمبەر، پشت هەڵدەكەن و گوێی نادەنێ {ويقولوا سحر مستمر} و ئەڵێن ئەمە جادوویەكی هەمیشەیی و هەموو كاتیە.{وكذبوا واتبعوا أهواءهم} پەیامبەریان بەدرۆزن زانی و، دوای هەواو هەوەسی خۆیان كەوتن {وكل أمر مستقر} وەهەموو كارێك لە چاك و خراپ كاتێكی بۆ هەیە قەراری تێدا دەگرێت پەروەردیگار).

پەروەردیگار خۆی دەفەرمووێ (وانشق القمر) واتا (وە مانگیش لەتبوو ) کە “انشق” فعل ماضی منصوب علامة نصبه الفتحة واتا “انشق”کارێکی رابردووە منسوبە بەفتحە ، کەواتە ئایەتەکە ڕوونە بە کارێکی رابردوو هێناویەتی پەروەردیگار کە مانای وایە ڕووی داوە وە بۆ پاڵپشتی زیاتر ئەم مانایە پاشان پەروەردیگار دەفەرمووێ {وإن يروا آية يعرضوا} وە ئەگەر هەر بەڵگەو نیشانەیەك ببینن كە: بەڵگە بێ لەسەر ڕاستی یپێغەمبەر، پشت هەڵدەكەن و گوێی نادەنێ {ويقولوا سحر مستمر} و ئەڵێن ئەمە جادوویەكی هەمیشەیی و هەموو كاتیە،

پێشەوا تەبەری لەتفسیرەکەی دەفەرمووێ

(فآراهم صلى الله عليه وسلم انشقاق القمر, آية حجة على صدق قوله, وحقيقة نبوّته; فلما أراهم أعرضوا وكذبوا, وقالوا: هذا سحر مستمرّ, سحرنا محمد, فقال الله جلّ ثناؤه  ) ).

واتا (پەیامبەر لەتبوونی مانگی نیشاندان بەڵگە لەسەر ئەوەی کە پەیامبەر ڕاست و دروستە لەوەی دەیلێت بەڵام کاتێک بینیان پشتیان تێکرد و بەدرۆیان خستەوە وە ووتیان ئەوە سحرێکی بەردەوامە لەسەرمان محمد سحر لێکردینە پاشان پەروەردیگار ئەم ئایەتەی دابەزاند {وإن يروا آية يعرضوا} وە ئەگەر هەر بەڵگەو نیشانەیەك ببینن كە: بەڵگە بێ لەسەر ڕاستی یپێغەمبەر، پشت هەڵدەكەن و گوێی نادەنێ {ويقولوا سحر مستمر} و ئەڵێن ئەمە جادوویەكی هەمیشەیی و هەموو كاتیە،)

امام قورتوبی دەربارەی ئەم ئایەت لەتفسیرەکەی دەفەرمووێ
(قوله تعالى : وإن يروا آية يعرضوا هذا يدل على أنهم رأوا انشقاق القمر) .
واتا (ئەم ئایەتە کەپەروەردیگار دەفەرمووێ گەر نیشان و ئایەتیش ببینن پشت هەڵدەکەن بەڵگەیە لەسەر ئەوی کە بێباوران مانگ لەتبوونیان بینیە)

هەروەها ابن کسیر لەتفسیرەکەی دەلێت

(وقوله : ( وانشق القمر ) : قد كان هذا في زمان رسول الله – صلى الله عليه وسلم – كما ثبت ذلك في الأحاديث المتواترة بالأسانيد الصحيحة) . 
واتا (کەپەروەردیگار دەفەرمووێ “مانگ لەتبوو” بەدڵینیایەوە مانگ لەتبووە لەسەر دەمی پەیامبەر هەروەک چەسپاوە بەفەرموودەی متواتر و سەندە ڕاستو دروستەکان )،
هەروەها دەلێت
(وهذا أمر متفق عليه بين العلماء أي انشقاق القمر قد وقع في زمان النبي – صلى الله عليه وسلم – وأنه كان إحدى المعجزات الباهرات ). واتا ( کۆدەنگی زانایان لەسەر ئەوەیە لەسەردەمی پەیامبەر لەت بوونی مانگ ڕووی داوە وە یەکێکە لە لە نیشانەکان و معجزەکانی پەیامبەر )

کەواتە گەر بەس ئەم ئایەت هەبووایە هیچ فەرموودەیەک لەبارەی لەتبوونی مانگ نبووایە بەس بوو چونکە ئایەتەکە خۆی دەفەرمووێ مانگ لەتبوو وە بێباوران پشتیان تێکرد وە کاتێک ئەم سورەتە دابەزی هیچ کام لە بێباوران نەیان ووت کوا بۆمانگ لەت نەبووە نەمان بینیە بەڵکو هەموو بێدەنگ بوونە و بەڵکو ووتیشانە کە ئێمە بینیوومانە بەڵام ئەمە سحرە لە چاومان کراوە هەروەک پەروەردیگار لەسورەتی الحجر ئایەتی ۱٤ و۱٥ دەفەرمووێ  {ولو فتحنا عليهم بابا من السماء} ئەو موشریكانە ئەوەندە ئەهلی عینادن كە: ئەگەر لە ئاسمانیش دەرگایەكیان بۆ بكەینەوە {فظلوا فيه يعرجون} و ئینجا لەوێوە سەركەون و، پاشان بەچاوی خۆیان فریشتەكان ببینن و شایەتیت بۆ بدەن، {لقالوا إنما سكرت أبصارنا} بێ شك هەر دەڵێن: چاومان تێكدراوەو؛ هەقیقەتەكان وەك خۆیان نابینین {بل نحن قوم مسحورون} نەخێر، ئەوانە ئێمە دیتمانن فریشتە نەبوون، بەڵكو ئێمە گەلێكی جادوو لێكراوین !! واتە: جادوومان لێكراوە بۆیە حەقیقەتەكان بەپێچەوانەوە دەبینین, كەوابوو ئەوانە تەنها بەعینادی باوەڕ ناهێنن ، تۆش چەندە هەوڵ بدەیت بۆ نەهێشتنی بیانووەكانیان بێسوودە.

لێرەدا تیشک دەخینە سەر گومانەکان و وەڵام دەدەینەوە

۱–باسی ئەوەدەکا فەرموودەکە لاوازە و بەهێز نیە بەوەی کە ئەم ڕووداوە گەورە تەنها ٥ کەس فەرموودەکەی گێراوەتەوە وە دەشلێت هیچ کەسی تر نییە جگە لەم ٥کەسە . بەهیچ شێوەک وانییە ئەم قسەیە بەڵکو هاوەڵەی تریش ئەم فەرموودەیان گێراوەتەوە وە ئەم گێرداوە متواترە و هێزی وەک ئایەتیکی قورئان هەیە لە ڕاستی ودروستی چونکە قورئان متواترە وە ئەم فەرموودەیش متواترە، سەرتا نەخێر تەنها ئەم پێنچ کەسە نیینە بەڵکو زیاترن

گێردراوەی امام علی هەروەک امام الطحاوی بۆمان دەگێرێتەوە

(696 – حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا لُوَيْنٌ، حَدَّثَنَا حُدَيْجُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُعْفِيُّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ وَهُوَ سَلَمَةُ بْنُ صُهَيْبٍ الْأَرْحَبِيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: ” انْشَقَّ الْقَمَرُ، وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ “) اخرجە الطحاوي في بيان مشكل الآثار

واتا ( علی کوری ابی طالب ووتی مانگ لەتبوو وە ئێمەش لەگەڵ پەیامبەر بووین)

گێردراوەی حذیفە

( حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : قامَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَائِنِ فَخَطَبَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ} أَلاَ إِنَّ السَّاعَةَ قَدَ اقْتَرَبَتْ ، وَإِنَّ الْقَمَرَ قَدَ انْشَقَّ ، أَلاَ وَإِنَّ الدُّنْيَا قَدْ آذَنَتْ بِالْفِرَاقِ ، أَلاَ وَإِنَّ الْمِضْمَارَ الْيَوْمُ ، وَإِنَّ السِّبَاقَ غَدًا ، وَإِنَّ الْغَايَةَ النَّارُ ، وَإِنَّ السَّابِقَ مَنْ سَبَقَ إِلَى الْجَنَّةِ.) اخرجە ابن أبي شيبة في المصنف برقم35944

واتا (حوزیفە لە مەدائن هەستاییەوە ووتاری دات پاشان سوپاس گوزاری خودای کرد پاشان ووتی {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ} بەلێ بەدڵنیایەوە ڕۆژی دوایی نزیک بۆتەوە وە مانگیش لەتبوو …..)

گێرداوەی عکرمەی کوری ابو جهل کە مسولمان بوو
1682 – حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ: ” انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَقَّتَيْنِ، فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ: سِحْرٌ، فَنَزَلَتِ {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ} [القمر: 2] اخرجە ابوعبدالله نعیم بنحماد فی کتاب الفتن

واتا (عکرمە دەلێ مانگ لەتبوو لەسەردەمی پەیامبەر بێباوران ووتیان ئەمە سحرە ئینجا سورەتی القمر دابەزی کەپەروەردیگار دەفەرمووێ (قیامەت نزیک بۆوە وە مانگیش لەتبوو )

کەواتە ئەمە شکاندنی قسەی ئەم بێباورەیە کەهاتووە هەمان قسەی اخ رشد دەکا دەلێ جگە لە پێنچ کەس کە باسمان کرد زیاتر نییە بۆ گێرانەوەی ئەم ڕووداوە کەچی ئەوە ۳هاوڵی تری پەیامبەرمان هێنا ئەم ڕووداوە دەگێردنەوە کەواتە ئەو بێباورە کە دەلێت جگە لەم ٥ هاوەڵە کەسی تر نییە گەر ٥۰کتێبیش لەم بارەیەوە بنووسن لەم ٥ کەسە رەت نادە کەچی وانەبوو وە گەر تەنها ئەم ٥ کەسە هەبووایە بەس بوو چونکە لەناو هاوەڵانی پەیامبەر هەر هاوەڵێک کارێکی تایبەتی هەبوو هەبوو پێیان دەوترا کتاب الوحی هەیان بوو بەس کاری جەنگ بوو وەک خالدکوری ولید وە هەیان بوو بەس کاری فەرموودەبوو وەهەیان بوو بەس بانگی دەدا ئەمانەی کە ئەم فەرموودەیان گێراوەتەوە تایبەتن بە وەرگرتنی فەرموودە و تفسری قورئان بۆیە گەر نەوەک ٥کەس تەنها یەک دانەیان هەبووایە بەس بوو،

ئێستاکەش تیشک دەخەینە سەر قسەکانی تری ئەم بێباورە

گێردراوەی عبدالله کوری عمر
(3869 – حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: انْشَقَّ القَمَرُ وَنَحْنُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى، فَقَالَ: «اشْهَدُوا» وَذَهَبَتْ فِرْقَةٌ نَحْوَ الجَبَلِ وَقَالَ: أَبُو الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، انْشَقَّ بِمَكَّةَ، وَتَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ) رواه بخاری ،

دەربارەی ئەم گێردراوە دەلێ عبدالله لێرەدا بچووک بووە چۆن باور بەم منداڵە بکەین ،

ابن حجر لە فتح باری لەشرح سحیح بخاری دەلێ دەربارەی گێرداوەی انس بن مالک
(أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ هَذَا مِنْ مَرَاسِيلِ الصَّحَابَةِ لِأَنَّ أَنَسًا لَمْ يُدْرِكْ هَذِهِ الْقِصَّةَ وَقد جَاءَت هَذِه الْقِصَّة من حَدِيث بن عَبَّاسٍ وَهُوَ أَيْضًا مِمَّنْ لَمْ يُشَاهِدْهَا)
واتا ( کاتێک ئەنس ووتیەتی خەڵکی مەککە بینیان مانگ لەتبوو ئەوە لە مرسلی هاوڵانە چونکە انس بەم ڕووداوە نەگیشتبوو وە بەهەمان شێوە ابن عباسیش گێراویتەوە بەڵام خۆی نەیبینە)
مرسل الصحابە: واتا ئەم گێرداوەیە کە هاوەلێک دەیگێرێتەوە بەڵام خۆی لەوێدا نەبووە یان گوێی لەنەبووە بەڵکو لە هاوەڵێکی تر گوێ بیست بووە پاشان گێراویتەوە وە مرسل الصحابە کێشەی نییە وەرگیراوە لەلایەن مسومانانەوە چونکە صحابە هەموویان ڕاست و دروستن .

کەواتە گەر بەپێی قسەی ئەم بێباورەش دانێین کە ابن عمر بچوک بووە چۆ دەبێ گوێی بۆ بگر ێ بۆ بابەتێکی ئاوا ئەوە بەم شێوەیە بۆی ڕوون دەیکەنەوە

۱-لە ئیسلامدا هەر هاوەڵک خەریکی شتێکی تایبەت بوو ابن عمر و انس و ابن عباس بەوە ناسرابوو کە کەسانێک فەرموودە وەردەگرن و بڵاو دەکانەوە بۆیە ابن عمر و انس و ابن عباس گەر ودانێن بچوکیش بوونە ئەوە لەو کاتەدا ئەمەی نەگێراوەتەوە ، بەڵکو کاتێک گەورەبووە گوێ بیستی هاوەڵانی تربوونە کە مانگ لەت بووە لەسەر دەمی پەیامبەر ئینجا گێراویتانەوە

۲-جگە لە ابن عمر چەندین کەسی تر بەگێردراوەی سحیح ئەمەیان گێراوەتەوە وە هەێندە بەر بڵابووە کە ۷ کەسی تر جگە لە ئەو گێراویتانەوە کەواتە گومانی ئەم بێباورە لێرەدا هەمووی هەڵوەشاوە

گێردراوەی انس بن مالک

(13918 – حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَحَجَّاجُ، قَالَ: حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، قَالَ: سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ: ” انْشَقَّ الْقَمَرُ فِرْقَتَيْنِ ” ) رواه احمد وصححە الشیخ شعیب الارنؤوط وقال إسناده صحيح على شرط الشيخين.ورواه بخاری برقم ۳٦۳۷

دەلێت ئەنەس لەم کاتە هەر لەدایک نەبووە چۆن ئەمە دەگرێتەوە

بەهەمان شێوەی ابن عمر وەڵام دەدەینەوە

ابن حجر لە فتح باری لەشرح سحیح بخاری دەلێ دەربارەی گێرداوەی انس بن مالک
(أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ هَذَا مِنْ مَرَاسِيلِ الصَّحَابَةِ لِأَنَّ أَنَسًا لَمْ يُدْرِكْ هَذِهِ الْقِصَّةَ وَقد جَاءَت هَذِه الْقِصَّة من حَدِيث بن عَبَّاسٍ وَهُوَ أَيْضًا مِمَّنْ لَمْ يُشَاهِدْهَا)
واتا ( کاتێک ئەنس ووتیەتی خەڵکی مەککە بینیان مانگ لەتبوو ئەوە لە مرسلی هاوڵانە چونکە انس بەم ڕووداوە نەگیشتبوو وە بەهەمان شێوە ابن عباسیش گێراویتەوە بەڵام خۆی نەیبینە)
مرسل الصحابە: واتا ئەم گێرداوەیە کە هاوەلێک دەیگێرێتەوە بەڵام خۆی لەوێدا نەبووە یان گوێی لەنەبووە بەڵکو لە هاوەڵێکی تر گوێ بیست بووە پاشان گێراویتەوە وە مرسل الصحابە کێشەی نییە وەرگیراوە لەلایەن مسومانانەوە چونکە صحابە هەموویان ڕاست و دروستن .

۱-لە ئیسلامدا هەر هاوەڵک خەریکی شتێکی تایبەت بوو ابن عمر و انس و ابن عباس بەوە ناسرابوو کە کەسانێک فەرموودە وەردەگرن و بڵاو دەکانەوە بۆیە ابن عمر و انس و ابن عباس گەر ودانێن بچوکیش بوونە ئەوە لەو کاتەدا ئەمەی نەهێناوە بەڵکو کاتێک گەورەبووە گوێ بیستی هاوەڵانی تربوونە کە مانگ لەت بووە لەسەر دەمی پەیامبەر ئینجا گێرایتەوە

۲-جگە لە ابن عمر چەندین کەسی تر بەگێرداوەی سحیح ئەمەیان گێراوەتەوە وە هەێندە بەر بڵابووە کە ۷کەسی تر جگە لە ئەو گێردراویتانەوە کەواتە گومانی ئەم بێباورە لێرەدا هەمووی هەڵوەشاوە

گێرداوەی عبدالله بن عباس

3870 – حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، قَالَ: حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا: «أَنَّ القَمَرَ انْشَقَّ عَلَى زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ» رواه بخاری

دەلێت عبدالله بەهەمان شێوە زۆر منداڵبووە ناکرێ فەرموودەمان بۆ بگێرتەوە

ابن حجر لە فتح باری لەشرح سحیح بخاری دەلێ دەربارەی گێرداوەی انس بن مالک
(أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ هَذَا مِنْ مَرَاسِيلِ الصَّحَابَةِ لِأَنَّ أَنَسًا لَمْ يُدْرِكْ هَذِهِ الْقِصَّةَ وَقد جَاءَت هَذِه الْقِصَّة من حَدِيث بن عَبَّاسٍ وَهُوَ أَيْضًا مِمَّنْ لَمْ يُشَاهِدْهَا)
واتا ( کاتێک ئەنس ووتیەتی خەڵکی مەککە بینیان مانگ لەتبوو ئەوە لە مرسلی هاوڵانە چونکە انس بەم ڕووداوە نەگیشتبوو وە بەهەمان شێوە ابن عباسیش گێراویتەوە بەڵام خۆی نەیبینە)
مرسل الصحابە: واتا ئەم گێرداوەیە کە هاوەلێک دەیگێرێتەوە بەڵام خۆی لەوێدا نەبووە یان گوێی لەنەبووە بەڵکو لە هاوەڵێکی تر گوێ بیست بووە پاشان گێراویتەوە وە مرسل الصحابە کێشەی نییە وەرگیراوە لەلایەن مسومانانەوە چونکە صحابە هەموویان ڕاست و دروستن .

ئەمەش بەهەمان شێوەی ئەم دووانی پێشتر
۱-لە ئیسلامدا هەر هاوەڵک خەریکی شتێکی تایبەت بوو ابن عمر و انس و ابن عباس بەوە ناسرابوو کە کەسانێک فەرموودە وەردەگرن و بڵاو دەکانەوە بۆیە ابن عمر و انس و ابن عباس گەر ودانێن بچوکیش بوونە ئەوە لەو کاتەدا ئەمەی نەهێناوە بەڵکو کاتێک گەورەبووە گوێ بیستی هاوەڵانی تربوونە کە مانگ لەت بووە لەسەر دەمی پەیامبەر
۲-جگە لە ابن عمر چەندین کەسی تر بەگێدراوەی سحیح ئەمەیان گێراوەتەوە وە هەێندە بەر بڵابووە کە ۷کەسی تر جگە لە ئەو گێراویتانەوە کەواتە گومانی ئەم بێباورە لێرەدا هەمووی هەڵوەشاوە

گێردراوەی ابن مسعود

(3583 – حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ، انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِقَّتَيْنِ، حَتَّى نَظَرُوا إِلَيْهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ” اشْهَدُوا ” ) رواه احمد وصححە الشیخ شعیب الارنؤوط وقال إسناده صحيح على شرط الشيخين ، ورواه بخاری برقم ۳٦۳٦

واتا (مانگ لەتبوو لەسەردەمی پەیامبەر بوو بەدوو لەت ، تائەوەی بینیان خەڵک پەیامبەر فەرمووی گەواهیدەربن لەسەری)

دەربارەی ابن مسعود هەر لەخۆیە دەلێ درۆز چونکە ووتیەتی لە مینی مانگ لەتبووە کەچی ئەوانەی تریش دەلێن لە شاری مەککە مانگ لەتبوو ، کەچی لەگێرداوەی امام احمد و بخاری باسی مینی تیا نییە بەدڵی خۆی شت دێنی دەلێ لە تفسیر ابن کسیر هاتووە بەتحداوە لەوێشدا شتی وا نەهاتووە ، گەرودابنێین بەم شێوازەش هاتبێ کە لە مینی بووە ئەوە هیچ دژیەکی تیا نییە بەڵکو لە کاڵ فامی خۆتیتی کە دەلێی ئەوە درۆیە چونکە مینی هەر لەشاری مەککەیە چەند کیلۆمەترێک لە بیت الحرام دوورە کەوات لێرەدا ئەم بێباورە دەرکەوت درۆ دەکا نەوەک ابن مسعود، وەپاشان دەلێ ابن مسعود نەی ووتیە کە من بینوومە بڵکو تەنها ووتیەتی لەت بوونەکە ڕووی داوە، بەڵام لێرەوەش درۆی کرد ابن مسعود لەگێرداوەی تر دەلێ بینیم

(عن ابن عيينة ومحمد بن مسلم عن ابن أبي نجيح عن مجاهد عن عبد الله بن مسعود؛ قال: رأيت القمر منشقاً شقتين مرتين بمكة قبل مخرج النبي – صلى الله عليه وسلم -: شقة على أبي قبيس، وشقة على السويداء، فقالوا: سحر القمر؛ فنزلت: {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ] يقول: كما رأيتم القمر منشقاً؛ فإن الذي أخبرتكم عن اقتراب الساعة حق).
أخرج عبد الرزاق في “تفسيره” (2/ 257) -ومن طريقه الحاكم في “المستدرك” (2/ 471)، والبيهقي في “دلائل النبوة” (2/ 265)

واتا (عبداللەی کوری مسعود ووتی من بینیم مانگ لەت بوو لەسەردەمی پەیامبەر وە دووجاریش بوو پێش ئەوەی پەیامبەر کۆچ بکا بۆ مەدینە تا ئەوەی بێباوران ووتیان ئەوە سحرە پاشان سورەتی القمر دابەزی کە پەروەردیگار دەفەرمووێ ( ڕۆژی قیامەت نزیک بۆوە وە مانگ لەتبوو)پەیامبەر ووتی هەروەک چۆن بینیتان مانگ لەتبوو بەڕاستی قیامەت نزیک بۆتەوە)

کەواتە ئەم بێباورە چەنەدین درۆی کرد لەم بارەیەوە

گێردراوەی جوبەیری کوری مطعەم

(16750 – حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: ” انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَارَ فِرْقَتَيْنِ: فِرْقَةً عَلَى هَذَا الْجَبَلِ، وَفِرْقَةً عَلَى هَذَا الْجَبَلِ، فَقَالُوا: سَحَرَنَا مُحَمَّدٌ، فَقَالُوا [ص:315]: إِنْ كَانَ سَحَرَنَا فَإِنَّهُ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْحَرَ النَّاسَ كُلَّهُمْ “)رواه احمد

لێرەدا ئەم بێباورە بەهەموو بیروهۆشی خۆی هاتووە دەلێ محمد پارەی داوەتە جبیر تا بێ دەنگ بێ لەسەر ئیسلام گەرنا ئەم شتە درۆیە ، ئەم کاڵفامە نازانی گەر پەیامبەر دینارێکی دابێتە جبیر ئەوە بێباورانی قوریش سەدان دیناریان دەدا پێی کە بلێت ئەم بابەت درۆیە کەواتە ئەم گومانەشی هەر بۆ کاڵفامی خۆی دەگونجێ بۆ کەسی ژیر و بەئاگا گومان نیە ،

پاشان دەلێت ابن کسیر ووتیەتی کە مانگ شەق نەبووە

لێرەوە تحدای دەکەین گەر ئەوەی سەڵماند ان بن کسیر شتی وای ووتبێ گەر ابن کسیر شتی وای ووتبێ با بۆمان بێنت ئێمە تەنها بەو کردارەی ئەو دەبینە بێباور بەڵکو ابن کسیر لە تفسیرەکەی لەبەرگی ۷لاپەرە۸۳ دەلێت

(وقوله : ( وانشق القمر ) : قد كان هذا في زمان رسول الله – صلى الله عليه وسلم – كما ثبت ذلك في الأحاديث المتواترة بالأسانيد الصحيحة) . 
واتا (کەپەروەردیگار دەفەرمووێ “مانگ لەتبوو” بەدڵینیایەوە مانگ لەتبووە لەسەر دەمی پەیامبەر هەروەک چەسپاوە بەفەرموودەی متواتر و سەندە ڕاستو دروستەکان ) هەروەها دەلێت (وهذا أمر متفق عليه بين العلماء أي انشقاق القمر قد وقع في زمان النبي – صلى الله عليه وسلم – وأنه كان إحدى المعجزات الباهرات ). واتا ( کۆدەنگی زانایان لەسەر ئەوەیە لەسەردەمی پەیامبەر لەت بوونی مانگ ڕووی داوە وە یەکێکە لە لە نیشانەکان و معجزەکانی پەیامبەر )

لە کۆتاییدا تحدای۱۰۰ساڵ مسولمانان دەکا دەلێ ئەوە ۱۰۰ساڵ ترح بۆ مسولمانان کە بتوانن یەک بەڵگەی مێژوویی جگە لە مسولمانان بێنن لەوە لەم کاتەدا مانگ لەتبووە

لێرەدا تحدا ۱۰۰ساڵیەکەی ئەم بێباورە دەشکێنن تەنها دوای چەند سەعاتێک لەتحداکەی

زۆربه‌ی دیارده‌ گه‌ردونیه‌كان وه‌كو مانگ گیران و خۆر گیران چه‌ند نه‌ته‌وه‌ و شارێك ده‌یبینن له‌ نزیكه‌ی یه‌ك هێڵی پانی یان ناوچه‌یه‌ك له‌ هێڵه‌ پانه‌كان سه‌ره‌رای دووری نێوانیان-له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی فاكته‌ری كات نابێته‌ هۆی نه‌رێنه‌ كردنی هاوكاتی چاودێریه‌كه‌ لێره‌دا.. مانگ به‌ درێژایی شه‌و له‌ زۆربه‌ی ووڵاته‌كان ده‌بینرێت-هه‌روها خۆر له‌ زۆربه‌ی ووڵاتان ده‌بینرێت به‌ ڕۆژ له‌كاتێكدا له‌ ووڵاتانی تر شه‌وه‌..!! ئه‌مه‌ش كاتی هاوبه‌شه‌ بۆ بینینی دیارده‌كه‌ له‌ زۆرێك له‌ ووڵاتان و گه‌لان.
سوپرایز..!
له‌ یه‌كێك له‌ پێگه‌ مێژوویه‌كان كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ شارستانیه‌تی مایا له‌ ئه‌مه‌ریكا باشوور: ئه‌م ووتاره‌ نامۆیه‌ هه‌بوو كه‌ جه‌ختی ده‌كرده‌وه‌ له‌ ڕووداوی شه‌ق بوونی مانگ به‌ڕاستی له‌ هه‌مان كاتدا بوونی پێغه‌مبه‌رێك له‌ مه‌ككه‌ و زۆربه‌ی گه‌لانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بینیویانه‌ به‌ڵكو ڕۆزنامه‌ی گه‌ردونی خۆیانیان گۆڕی به‌و هۆیه‌وه‌ !!! به‌ ناونیشانی:
The Split Moon of the Madrid Codex and Persian Manuscripts
یان:
مانگی له‌ت بوو له‌ دیكۆمێنتاریه‌كان مه‌درید و هێڵكاریه‌ فارسیه‌كان !!
به‌ دڵنیاییه‌وه‌ كاتێك ئه‌م ووتاره‌یان نووسی: ئه‌وه‌ نه‌ده‌هات به‌ خه‌یاڵیاندا كه‌ به‌م كاره‌ به‌ناوبانگترین موعجیزه‌كانی پێغه‌مبه‌ر محمد دروودی خوای لێبێت ده‌سه‌لمێنن!! بۆیه‌ دوای ئه‌وه‌ی لینكه‌كه‌یان سڕیه‌وه‌ و ناونیشانه‌كه‌یان گۆڕی له‌سه‌ر پێگه‌كه‌:54 جار!!!! ئه‌ویش له‌ به‌رواری 31-8-2000ز تـــا 16-7-2014ز كه‌ ئێستا هه‌ر نه‌ماوه‌!!
ئه‌مه‌ش لینكی ووتاره‌كه‌یه‌ كه‌ زۆر جار گۆڕدرا و سڕایه‌وه‌ به‌ داخه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌رایه‌كی گه‌وره‌ نرایه‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی موسڵمانه‌كان:
http://www.mayalords.org/restfldr/persia.html
ئه‌و لینكه‌(ئه‌رشیفی ئینته‌رنێته‌) كه‌ كۆپیه‌ك تۆمار ده‌كات له‌ لاپه‌ڕه‌كانی ئینته‌رنێت-ئه‌م لینكه‌ كۆپیه‌كی لاپه‌ڕه‌ی ووتاره‌كه‌یه‌( چاككرایه‌وه‌ له‌ به‌رواری 28-10-2011ز):لێره‌وه‌
https://web.archive.org/web/20111028081146/http://www.mayalords.org/restfldr/persia.html
لای خۆمان پارێزگاریمان لێ كرد Html
چی تێدا هاتبوو؟؟
له‌ ووتاره‌كه‌دا هاتووه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی حه‌وته‌م(واتا له‌ 600-700ز)گۆڕانێكی گشتگیر ڕووی دا له‌ ڕۆژ ژمێری هه‌ریه‌ك له‌مانه‌ صین و بابل و كوبان كه‌ هاوتان له‌گه‌ڵ حساباتی جانیس(و كوبان یه‌كێكه‌ له‌ به‌ناوبانگترین شاره‌كانی شارستانیه‌تی مایا له‌ سه‌رده‌می نوێدا له‌ 300تـــا900ز).

ده‌قه‌كه‌ به‌ ئینگلیزی:

It is interesting to note that the Auguries from the BOOKS of the Chilam Balaam gives the day (in the Mani version) K’in lob as a “bad” omen, while the Katun (in the Chumayel) was considered as “evil.” Nevertheless, man was able to record in the seventh century AD, a broad sweeping change of the calendar in Copan, China and Babylon.4 which agrees with Janis’s calculations. Kudos for Janis! (No, he had no idea that I was on a similar subject of the year change. But then, at that point, neither did I!)
ووتاره‌كه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ بیر:
هێڵكاریه‌كی فارسی هه‌یه‌ شاخێكی سپی ده‌رده‌خات(له‌ باگراونده‌كه‌دا)هاوشێوه‌یه‌ كه‌ شاخێكه‌ داپۆشراوه‌ به‌ گول و میوه‌ و سه‌وزه‌ هه‌روه‌ها پیاوێك سه‌یری له‌ت بوونی ڕووی مانگ ده‌كات هاوشێوه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هێڵكاریه‌ی مه‌درید له‌ په‌ڕه‌كانی 91-92-93
ده‌قه‌ ئینگلیزیه‌كه‌:
” There is a Persian manuscript illumination which shows a similar white mountain (in the background) and a mountain covered with FLOWERS and fruit (as veggies), and a weird gash in the earth behind a man who is looking at a split faced moon similar to those found in the Madrid Codex on the top register of pages 91-92 and 93. 1
له‌ په‌راوێزی ووتاره‌كه‌ ناوی تابلۆكه‌ نووسراوه‌: محمد مانگی له‌ت كرد:
Mohammed splits the moon
ئه‌مه‌ش له‌ كتێبێكی فارسیه‌ له‌ دوای ئیسلام ده‌رباری پێغه‌مبه‌ران:
Falnameh, a Persian BOOK of prophesies.

پرسیار: ئایە دەکرێ بە دیاری کراوی کاتی ئەو لەت بوونە بزانرێ؟
نوسراوەکە وەڵاممان دەداتەوە بەو وەڵامە سەرسورهێنەرە!
بە دڵنیاییەو سەرسوڕمانەکە بۆ ئەو کەسانەیە کە باوەریان پێ نیە نەوەک ئێمە!
لە سەرەوەی لاپەرە ۱۳۹ لە ئینسکلۆپیدیای مایای هیرۆگلیفی لە ساڵی ۱۹۹۷ دەستکاریەک کرا کە خاڵێکی و تەقەڵێکی بۆ زیاد کرا وەک راستکردنەوەیەک بۆ بنچینە سەرەتاییەکانی دیکە لەسەر بنچینەی زنجیرە ژمارەییەکان, مێژووی یەکەم(کە وای دەبینم گۆرینە ڕاستەکەیە).9.9.9.16.0 یاخود مێژووی گریگۆری
لە 9 شوبات(مانگی دوو)ی ساڵی 623(بە پێی مێژووی جولیان 6/شوباتی هەمان ساڵ)

پێبینیەکی رونکردنەوەیی لەسەر ئەو قسەیە
مەبەست لە خاڵ بریتیە لە (1) لەلای گەلی مایا
وە تەقەڵی ستونی بریتیە لە (5), وە دەتوانین زیاتر بزانین لەسەر بابەتەکە بە پێی ئەو زانیاری و وێنانە بۆ ژمارەکان و چەند جارەکانی لێرە:( https://mathsforeurope.digibel.be/Numerals.htm )
وە لێرە سەرمان دەسوڕمێ لەو ووردیە!!
ئەو دڵنیاکردنەوەیە لە نوسراوەکە لە ساڵی (623ز)یە
کە یەک دەگرێتەوە لەگەڵ کۆتایی ژیانی مانەوەی پێغەمبەر لە مەککە پێش کۆچ کردنی بۆ مەدینە بە مانگێک!
تێبینی بکەن پێغەمبەر لە ساڵی 571ز لە مەککە لە دایک بووە
وە کۆچی کرد بۆ مەدینە لە ساڵی 624ز
وە لە ساڵی 634ز کۆچی دوایی کردووە
پێغەمبەر 63ساڵ ژیاوە
هەتا ئەوانەی کە دەڵێن ساڵێک لەو بەروارە زووتر لەدایک بووە لەبەر جیاوازی رۆژژمێری کۆچی و زاینی یان لەبەر کەمی سەرنج لە کۆتایی ساڵەکان لەو کاتەدا
دەبێتە:
لە ساڵی 570ز لە مەکە لە دایک بووە
لە ساڵی 623ز کۆچی کردووە بۆ مەدینه
لە ساڵی 633 ز کۆچی دوایی کردووە
کە ئەوەش بە تەواوی یەک دەگرێتەوە لەگەر هەمان مێژووی باسکراو لە نوسراوەکە!
یانی هەمان مێژووی پێشبینی کراو بۆ رووداوی لەت بوونی مانگ لە کۆتایی مانەوەی پێغەمبەر لە مەککە!

چی دیکە؟
ئایە سوپڕایزەکە تەواو بوو؟؟
نوسراوەکە دەڵێ:
بە دڵنیاییەوە رووداوەکە بینراوە, بەڵام لە لایەن کێوە؟
ئایە گەلی ئەزتیکس ئەوانە بوون کە بینیان و تۆماریان کرد لە وانەکانیان لە زانکۆکانیان بۆ زانستی گەردوونناسی وەک لە دایک بوونێک بۆ خۆری پێنجەم؟
لە راستیدا
گەلی مایا لەتبوونی مانگی تۆمار کردووە لە شەفرە(رەمز) زۆر بچووکەکانیان لە دەستوونی مەدرید
هەروەک لە وێنەکەیە لە سەرەوە.
وە لەبەر ئەوەی کە مانگ چەندین کون و داخورانی دیاری تێدایە دەکرێ وێنا بکرێ بە کەروێشک هەروەک کە زانراو و بەناوبانگە: لەبەر ئەوە لە شارستانیە کۆنەکان بە کەروێشک وێنایان کردووە لە وێنەکانیان
لێرەشدا نووسراوەکە بۆمان باس دەکا کە چۆن پاش ئەوەی ئەو لەتبوونەیان بینی لە مانگ هەستان بە گۆڕینی (مەیموونی گەردوونی) بۆ کەروێشکێک کە روخساری لەت بووە!!
وە بە هەبوونی دوو نیشانەی سەرسوڕمان لە گوێیەکانی وەک چاوەروانی بۆ (مەیموون)بۆ کۆتایی هێنان بە کۆتا کاری .
وە ئەوەی جێگای باسکردنە کە مێژووی هیند باس لە پەیوەندی کردنی پاشای هیند دەکا کە ناوی(جاکروانی فرماس)بووە بە مسوڵمانەکان لە مەدینە لە کاتی لەتبوونی مانگ کە هۆکاری لەتبوونی مانگی پرسیوە, کە پێیان گووتبوو ئەوە پێغەمبەرە
وە دیاریەکیشی بۆ پێغەمبەر ناردبوو(هەروەک نەوەکانی ئەو بەسەرهاتە دەگێڕنەوە)
وە هیچ باسکردنێکی دروستمان نەدۆزیەوە کە نزیک بێ لەو هەواڵە, تەنها یەک هەواڵ لە کتێبی(المستدرك علی الصحيحين)هی ئیمامی نیسابوری:
ئەویش ناردنی زەنجەبیلە لەلایەک پاشای هیند بۆ پێغەمبەر وەک دیاری(https://library.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?idfrom=7111&idto=7111&bk_no=74&ID=3093 )
وە ئەو هەواڵەش زانایانی فەرموودە ناس بە لاوازیان داناوە(یانی ناردنی زەنجەبیل وەک دیاری)
بەڵام چیرۆکەکە باسکراوە و پارێزراوە لە هیندستان لە یەکێک لە دەستنووسەکانی هیند لە کتێبخانەی بازنەی هیندی لە لەندەن کە ژمارەی دەستنووسەکە
عربی 2807, 152 تاکوو 173

کەواتە
هەر کەسێ قسەی بێ دینەکان و مەسیحیەکان و عەلمانیەکان و نوێگەرەکان و فێرکراوەکان و ئەو کەسانەی باوەریان بە فەرموودە نیە دووبارە دەکاتەوە, بۆ دەستکاری کردن و گۆڕینی ئایەتێکی سەڕیح لە قورئان و دەیان گێڕدراوە لە فەرموودەکان:
ئەو ڕاستیە سەرسورمانانەی پێ نیشاندە!
وە ئەوەی لێرەدا دەمانەوێ تەواوی بکەین کە بەسە وەک وەرگرتنی دۆزراوە زانستیەکان!!
ئێمە ڕاستی قوڕئان دووپات دەکەینەوە بە باوەڕھێنان بە خوای گەورە وە ڕاستی سوننەتیش دووپات دەکەینەوە بە باوەڕھێنانمان بە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) ، جا لەبەر ئەوە ئێمە ئەو بەڵگانە بە بەرچاوڕوونیەک وەسف دەکەین چونکە شتێکی سەرەکی نییە لە باوەڕمان و لە دووپات کردنەوەمان بۆ ڕوودانی شەق بوونی مانگ ، وە ئەوانە گشتی بەڵگەن لەسەر ئەوەی کە تا ئەمڕۆش دۆزینەوە زانستییەکان بۆ مانگ و رووی مانگ بەردەوامیان ھەیە .

لە دیراسەیەکی بحثی سەلمێنراوە کە مانگ چوونەوەیەکێکی نامۆی ھەیە ( وا خەیاڵ بکەین بۆ نمونە تۆپێك لە ناوەراستەکەیەوە بکەینە دوو بەش پاشان دووبارە بەیەکیان ببەستینەوە ، ئەنجامەکەشی ئەوەیە کە قەبارەکەی بچوکتر دەبێ)
وە ئەوان دووپاتی دەکەنەوە کە ئەو رووداوە زۆر کۆن نییە ( بەڵام پێوانە کردنەکانی ئەوان تا ئێستاش زیادەرەوی تێدایە ) جێتان دێڵین لەگەل ڤیدیۆیەکی وەرگێردراو :

دەگەین بەوەی :
ناسا تۆڕێک لە شەق بوونی مانگی ئاشکرا کردووە کە لە ئەنجامی خەڵووزە بورکانیەکان یاخود لە رێگای ئاوی نەبووە وەکو ئەوەی پێشبینیان دەکرد بەڵکو لە ئەنجامی پێکدادان و شکانە :

سەرچاوە:
https://history.nasa.gov/SP-362/ch5.6.htm

وە لێرە دووپات کردنەوەیەکی تر ھەیە کە ئەو دیاردەی درزە دیاردەی شکانە :

سەرچاوە:

https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.2.htm

ئەوەش وێنەکەیە کە شەرحەکەی تێدایە

دەقێکی تر لەلایەن ناساوە ئاماژە دەکات بەوەی کە یەکێک لەو درزانە دروست بووە لە بنچینەی چیاکە لە باشور ، واتە دۆڵ نییە بەڵکو شکانە کە بنچینەی چیاکە .
وێنەکەو سەرچاوەکە : https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm

دووپات کردنەوەیەکی تر لەسەر چۆنیەتی دروست بوونی ئەو درزانە کە درێژیەکەی دەگاتە دەیان کیلۆمەتر بە جۆرێک دەکرێ لەسەر زەویەوە ببینرێ:

سەرچاوە:
https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm

ئەم نووسراوەی دێت دەڵێ کە هەندێك لەم چاڵانەی مانگ بوونەتە هۆکاری دروستبوونی دەشتەکییەکی دەورووبەری، چەند ئاڕاستەیەکی تایبەتیش تۆمارکراوە لەشەقیەتی توێکڵەکەی سەرچاوەکەیشی دەگەڕێتەوە بۆ پاڵنەرێکی ناوەکی.

بێگومان ئەم پاڵنەرە ناوەکیەیش شتێکە کەلەناو ناخی مانگدا ڕوویدابێت و ئەم پاڵنەرەیش بریتییە لە بابەتی سەرەکی توێژینەوەکەمان.
سەرچاوە:
https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html
بێگومان ئەم لێکجیابوونەوە و بەیەکەوەبەسترانە پێویستە زیاتر لەسەر ئاستی هێڵی بێت نەوەك پانی هەروەك لەبەشە دەرەکییەکەیدا دیارە، کۆمەڵێك لەم چاڵانە پەیوەندی هەیە لەنێوانیاندا لە چاڵی ڕاستەوخۆ و چاڵی نامۆ.

سەرچاوە:
https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm

ئەمەش چەند شەقێکی ترە لەناو چاڵێکدا کەتیرەکەی 200کیلۆمەترە و دەڵێن کە بەر هەموو شەقێکی تیشکی و ناوەندی کەوتوونە، شەقەکانیش بەدرێژایی دیواری چاڵەکەن و دەڵێن کە چاڵەکەیان پێکهێناوە یاخود بەیەکەوەچوونی کونە گەرماوەکانە لەژێر چاڵەکەدا.
The crater floor is typical of those that exhibit both radial and concentric cracks, or fissures. The fissures and cracks appear to be related to the uplift of the crater floor subsequent to the formation of the crater.
سەرچاوە: https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm
نووسراوی داهاتوو دەڵێت کە کەشتی ئاسمانی ئەپۆلۆ17 چەند چاڵێکی بێشووماری بچووکی دۆزیەوەتەوە کە لەشوێنی تر تێبینی نەکرابوو.
Tسەرچاوە: https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm

ڕاڤەکانیش لەبارەی ئەمەوە دەڵێن کە ئەمە لەئەنجامی دانەوەی ڕیگۆلیفە بووەتە هۆی کرانەوەی شەقەکان لەسەر بەردە سەرەتاییەکان.
A likely explanation is that they are the result of drainage of unconsolidated regolith into openings caused by fissuring in the consolidated bedrock
سەرچاوە: https://history.nasa.gov/SP-362/ch6.3.htm

بەستەری داهاتوو باس لەدیاردەی نزمبوونەوەی ڕووی مانگ دەکات، بەشێوەیەکی ئاسایی 300تا400 مەتر پانە و 30تا40 مەتریش قووڵە، درێژترینی 2کیلۆمەترە و قوڵیەکەی 50تا65مەتر قووڵە، جا دەڵێن کەهۆکاری ئەم قووڵیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شەقانەی کە لەکاتی شەقبوونی مانگدا دروستبوونە، و دەبنە ژۆی نزمبوونی ئاستی توێکڵی مانگ و دەبێتە هۆی دروستبوونی چاڵی وا قووڵ، هۆکاری ئەو نزمبوونەیش بریتییە لە کونە گەرماوەکان کە بریتین لەشلە، ئەوان هەڵدەستن بەنزمکردنەوەی ئاستی توێکڵەکەو دروستبوونی چاڵەکان.
سەرچاوە: https://history.nasa.gov/SP-362/ch7.1.htm

تۆڕە کۆمەڵایتیەکانمان: